خانه / دروغ پراکنی / این بیت ها هم در شاهنامه نیست / ندارم به دل بیم از تازیان…
ابو الفضل خطیبی

این بیت ها هم در شاهنامه نیست / ندارم به دل بیم از تازیان…

شاهنامه پژوه جناب آقای ابوالفضل خطیبی در مقاله ای با عنوان «بیت های عرب ستیزانه در شاهنامه» که در مجله ی نشر دانش، سال ۲۱، شماره ۳، پاییز ۱۳۸۴ به چاپ رسیده نشان داده که برخی از شعرهای نسبت داده شده به فردوسی که در ستیز با عرب هاست، در شاهنامه وجود ندارد.
یک مورد را از نوشته ی او در اینجا می آوریم. با تشکر از استاد یاغش کاظمی که این نوشته را در اختیار سایت قرار داد:
«در زمان پادشاهی هرمزد چهارم، پسر خسرو انوشیروان، هنگامی که از هر سو دشمنانی چون ترکان و خزران و رومیان و عرب ها به ایران می تازند و پادشاه با نامداران ایران رایزنی می کند، موبد به او می گوید:

سپاه خزر گر بیاید به جنگ/ نیابند جنگى زمانى درنگ
ابا رومیان داستانها زنیم/ ز بن پایه تازیان بر کنیم
[ندارم به دل بیم از تازیان/ که از دیده شان دیده دارد زیان] [که هم مار خوارند و هم سوسمار/ ندارند جنگى گهِ کارزار]
ترا ساوه شاهست نزدیک تر/ وُزو کار ما نیز تاریک تر
(چاپ خالقی مطلق، جلد ۷، پادشاهی هرمزد نوشین روان، بیت ۲۹۲-۲۹۴)

دو بیت درون قلاب در اقدم نسخه ها آمده و در ۱۴ نسخه دیگرِ مبنای تصحیح خالقی مطلق نیست. بنابراین این دو بیت به لحاظ نسخه شناسی الحاقی است و مصححان شوروی مانند مواردِ پرشمارِ دیگر با پیرویِ بی چون و چرا از اقدم نسخه ها این بیت های الحاقی را در متن اصلی جای داده اند (چاپ مسکو، ج ۸ ، ص ۳۳۳، ب ۳۰۲ ـ ۳۰۶).
چنانچه این دو بیت بر اساس موارد هفت گانه ای که پیشتر برشمرده شد ارزیابی شود، الحاقی بودن آنها کاملاً آشکار می گردد: مضمون این دو بیت در ترجمه عربی بنداری نیست؛ به لحاظ شعری سست است و اصلاً در سیر رویدادها نیازی به آنها حس نمی شود و توضیحات اضافی ملال آوری است که ناشیانه با بیت پیش از خود پیوند خورده است. این دو بیت به هیچ روی با سبک سخن سراییِ شاعر همخوانی ندارد. به معنای آنها دقت کنید:
موبد می گوید: از تازیان بیم ندارم که چشم از دیدارشان زیان می بیند و خوراکشان سوسمار و مار است و لابد به همین سبب در کارزار، مردان جنگی ندارند!
با این همه، مضمونِ مار و سوسمارخواری عرب ها مضمونی سخت مشهور بوده که هم در بیت های اصلی فردوسی هست و هم در آثار فارسی و عربی پیش و پس از او…»

شهریور ۱۳۹۴

همچنین ببینید

موبد موبدان اشتباه می کند. (تاریخ تولد زرتشت)

به قلم مدیر سایت ضعف مهم دین زرتشتی، معلوم نبودن عصر زرتشت است. این ضعف …

۳ نظر

  1. ترا خدا نگاه کنید ، با ارزش ترین و اراسته ترین بیت میان ابیات را در اوردند و میفرمایند الحاقیه ! نه از لحاظ وزن و قافیه اشکالی دارد و نه با سایر ابیات ناهماهنگی دارد . ارایه ادبی اغراق بسیار زیبایی هم داره که همان زیان دیدن چشم ها از دیدن تازیان است ، جناس ناقص در قافیه بیت اول عالیه !از طرفی دل و دیده در مصرع اول و دوم مراعات نظیر است که بسیار زیبا به کار رفته !
    اینها صرفا به این خاطر که در بیت به سوسمار خوردن عربها اشاره شده دارن شاهنامه را قطعه قطعه میکنند ، اگر قسمتی از شاهنامه مانند چارمقاله رو ببینند که بدون هماهنگی با کل مجموعه از کلمات عربی زیادی استفاده شده و هیچ تناسب معنایی و ادبی با شاهنامه ندارد میگویند این از فردوسیه اما تا یه بیتی میبینند که واقعیت سوسمارخوردن عربها رو گفته کاغذ میکنند میندازند دور و میگن این بیت ترامپ و نتانیاهو وارد شاهنامه کردن !

    • مدیر سایت

      اینها دلیل نمیشه که این ابیات برای فردوسیه.

      • سلام .
        تو دو بیت سه تا ارایه ادبی هست ، چطور این اقا میگه از لحاظ شعری سسته ؟ سه تا ارایه ادبی عالی ! الان اقای خطیبی خودش میتونه دو بیت بگه که بیت اولا قافیه اش جناس ناقص باشه! اغراق به زیبایی(زیان دیدن چشم از دیدن) داشته باشه و مراعات نظیر (دل و دیده) هم داشته باشه ؟ والا دیگه پررویه! چشم شاهنامه رو در اوردن ، میگن ارزش ادبی نداره ، ملال اوره ! خب تو که این همه ادعات میشه که شعر فردوسی سست و ملال اوره پس کو دیوان شعریت ؟ بقیه دلایلی که در الحاقی بودن بیت اورده از همه مسخره تر … نیازی به این ابیات نیست ؟ این ابیات ادامه نقل قول هستند ، اگر این ابیات نباشند که گویای فرهنگ غذایی تحقیر امیز تازیان است که همان دلیل ضعف و شکست انهاست چه سخنانی از جانب موبد میتواند دل شاه را به پیروزی قرص کند ؟

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

*

code