+
خانه / قرآن و حدیث / حدیث / تأثیر حدیث بر ادبیات فارسی (۱) / آن ممه را لولو برد / دشمن دانا به از نادان دوست / هرچه بگندد نمکش می زنند…
تأثیر حدیث بر ادبیات فارسی (۱) / آن ممه را لولو برد / دشمن دانا به از نادان دوست / هرچه بگندد نمکش می زنند…

تأثیر حدیث بر ادبیات فارسی (۱) / آن ممه را لولو برد / دشمن دانا به از نادان دوست / هرچه بگندد نمکش می زنند…

به قلم حجت الاسلام سید محسن موسوی (ماه در آب، دارالحدیث، قم، ۱۳۸۳ش)
بسیاری از ضرب المثل ها و حکمت ها که در فارسی رواج دارد، ریشه در احادیث دارند یا مشابه آنها را می توان در منابع اسلامی یافت. مواردی را از کتاب «ماه در آب» با اندک تصرف، گزینش کردیم: 

آب دریا را اگر نتوان کشید
هم به قدر تشنگی باید چشید
(امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۸)
نظیر سخن پیامبر(ص): مالایدرَک کلُّهُ لایترَک کلُّهُ؛ (عوالی اللآلی ، ج ۴، ص ۵۸)
آنچه را کامل به دست نمی آید ، نباید به تمامی وانهاد.

آبرویی که ریخته شد نمی شود جمع کرد (دوازده هزار مثل فارسی ، ص ۵)ماه در آب
نظیر سخن امام صادق(ع): إذا رَقَّ العِرضُ استُصعِبَ جَمعُهُ؛ (أعلام الدّین، ص ۳۰۳)
جمع کردن آبروی ریخته دشوار است.

دانا چون طبله عطار است خاموش (دوازه هزار مثل فارسی ، ص ۴۹۱)
نظیر سخن امام علی(ع): إذا تَمَّ العَقلُ نَقَصَ الکلامُ؛ (نهج البلاغه ، حکمت ۷۱)
چون عقل کمال یابد ، سخن اندک شود.

آتش اول خودش را می سوزاند (قند و نمک ، ص ۹)
نظیر سخن امام علی(ع): مَن شَبَّ نارَ الفِتنَهِ کانَ وَقُوداً لَها؛ (غررالحکم و دررالکلم، ح ۹۱۶۳)
هر کس آتش فتنه برافروزد ، خود هیزم آن می شود.

آدم باید به پایین تر از خود نگاه کند ، نه بالاتر
نظیر سخن پیامبر(ص): اُنظُروا إلی مَن هُوَ أسفَلُ مِنکم ولاتَنظُروا إلی مَن هُوَ فَوقَکم؛ (مشکاه الأنوار، ص ۱۶۱)
به فرو دست خود بنگرید و به فرا دست خود ننگرید.

آدم باید پایش را قدر گلیمش دراز کند (کتاب کوچه ، ج ۱ ، حرف آ ، ص ۳۵۵)
نیز: منه بیرون ز حدّ خویشتن پای (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۱۷۵۱)
نظیر سخن امام علی(ع): أفضَلُ الأدَبِ أن یقِفَ الإنسانُ عِندَ حَدِّهِ؛ (عیون الحکم والمواعظ ، ح ۲۷۸۵)
برترین ادب این است که انسان در حدّ خویش باز ایستد.

آدم زنده زندگی می خواهد (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۲۵)
نظیر سخن امام حسن(ع): إعمَل لِدُنیاک کأنَّک تَعِیشُ أبَداً وَاعمَل لاِخِرَتِک کأنَّک تَمُوتُ غَداً؛ (مستدرک الوسائل ، ج ۱، ص ۱۴۶)
برای دنیایت چنان کار کن که گویی همیشه زنده خواهی بود و برای آخرتت چنان کار کن که گویی فردا خواهی مرد.

آدم فقیر در وطن خودش هم غریب است
نظیر سخن امام علی(ع): اَلفَقرُ فِی الوَطَنِ غُربَهٌ وَالغِنی فِی الغُربَهِ وَطَنٌ؛ (نهج البلاغه ، حکمت ۵۶)
فقر در وطن ، مایه غربت ، و ثروتمندی در غربت [مانند زیستن در] وطن است.

آدم که پیر شد حرصش جوان می شود (حریص تر می شود) (کتاب کوچه ، ج ۱ ، حرف آ ، ص ۳۶۴)
نظیر سخن پیامبر(ص): یهرُمُ ابنُ آدَمَ و یشُبُّ فیهِ اثنَتانِ، الحِرصُ و طُولُ الأمَلِ؛ (معدن الجواهر، ص ۲۵)
آدمیزاده پیر می شود و دو خوی در او جوان می گردد: آز و درازْ آرزویی.

آدمی از زبان خود به بلاست (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۲۶)
نظیر سخن پیامبر(ص): بَلاءُ الإنسانِ مِنَ اللِّسانِ؛ (بحارالأنوار ، ج ۷۱، ص ۲۸۷)
گرفتاری انسان از زبان او است.

آدمی را بتر از علّت (بیماری) نادانی نیست (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۲۸)
نظیر سخن امام علی(ع): اَلجَهلُ أدوَأُ الدَّاءِ؛ (غررالحکم و دررالکلم ، ح ۱۹۶۹)
نادانی ، دردناکترین بیماری است.

آدم یک بار پایش به چاله می رود (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۲۹)
نظیر سخن پیامبر(ص): إنَّ المُؤمِنَ لایلدَغُ مِن جُحرٍ مَرَّتَینِ؛ (بحارالأنوار ، ج ۱۹ ، ص ۳۴۵)
مؤمن از یک سوراخ دوبار گزیده نمی شود.

آدمی مخفیست در زیر زبان (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۲۹)
یا:
تا مرد سخن نگفته باشد
عیب و هنرش نهفته باشد
(امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۵۳۷)
برگرفته از سخن امام علی(ع): اَلمَرءُ مَخبوءٌ تَحتَ لِسانِهِ؛ (الأمالی، صدوق ، ص ۵۳۲)
آدمی زیر زبان خویش پنهان است.

چیزی که عیان است، چه حاجت به بیان است؟ (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۴۷)
نظیر سخن امام علی(ع): لِسانُ الحالِ أصدَقُ مِن لِسانِ المَقالِ؛ (غررالحکم و دررالکلم ، ح ۷۶۳۶)
زبان حال، راستگوتر از زبان گفتار است.

آنچه برای خود نمی پسندی برای دیگران مپسند (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۴۸)
برگرفته از سخن امام علی(ع): أحبِب لِغَیرِک ماتُحِبُّ لِنَفسِک وَاکرَه لَهُ ما تَکرَهُ لِنَفسِک؛ (بحارالأنوار ، ج ۷۴، ص ۲۲۲)
برای غیر خود آن را دوست بدار که برای خود دوست داری ، و آن را ناپسند دار که برای خود ناپسند می داری.

آنچه در آینه جوان بیند
پیر در خشت خامْ آن بیند
(امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۴۹)
نظیر سخن امام علی(ع): رَأی الشَّیخِ خَیرٌ مِن مَشهَدِ الغُلامِ؛ (نهج البلاغه، حکمت ۸۶)
نظر پیر بهتر از حضور فعال جوان است.

زخم زبان بدتراز زخم شمشیر است (دوازه هزار مثل فارسی ، ص ۵۹۵)
نظیر سخن امام علی(ع): طَعنُ اللِّسانِ أمضی مِن جَرحِ السَّنانِ؛ (عیون الحکم والمواعظ ، ح ۵۵۵۸)
زخم زبان از زخم نیزه کاری تر است.

آنچه شیران را کند روبه مزاج احتیاج است احتیاج است احتیاج (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۵۱. مولوی )
نظیر سخن امام علی(ع): ضَروراتُ الأحوالِ تُذِلُّ رِقابَ الرِّجالِ؛ (غررالحکم و دررالکلم، ح ۵۸۹۲)
احتیاج است که گردن مردان را فرود می آورد.

آن ممه را لولو برد (امثال و حکم ، ج ۱ ، ص ۶۸)
نظیر سخن امام علی(ع): وأمّا تِلک الَّتی تُریدُ فإنَّها خُدعَهُ الصَّبِی عَنِ اللَّبَنِ فی أوَّلِ الفِصالِ؛ (نهج البلاغه ، نامه ۶۴)
آنچه تو می خواهی، مانند فریب دادن کودک است در آغاز گرفتن او از شیر.

به دانش بُوَد بی گمان زنده، مَرد (امثال و حکم، ج ۱، ص ۳۹۹)
نظیر سخن امام علی(ع): بِالعِلمِ تَکونُ الحَیاهُ؛ (غررالحکم و دررالکلم، ح ۴۲۲۰)
زندگی، با دانش به دست می آید.

جواب احمقان (ابلهان) خاموشی است (امثال و حکم، ج ۲، ص ۵۸۹)
نظیر سخن امام علی(ع): اَلسُّکوتُ عَلَی الأحمَقِ أفضَلُ مِن جَوابِهِ؛ (غررالحکم و دررالکلم، ح ۱۱۶۰)
سکوت در برابر احمق بهتر از جواب دادن به او است.

جوجه را آخر پاییز می شمرند (امثال و حکم، ج ۲، ص ۵۹۱)
نظیر سخن پیامبر(ص): مِلاک العَمَلِ خَواتیمُهُ ؛ (الاختصاص، ص ۳۴۳)
ملاک (ارزش) کارها، پایان آن است.

چراغی که به خانه روا است، به مسجد حرام است (امثال و حکم، ج ۲، ص ۶۱۰)
نظیر سخن پیامبر(ص): إذا أعطَی اللّهُ أحَدکم خَیرا فَلیبدَأ بِنَفسِهِ و أهلِ بِیتِهِ؛ (العمده، ص ۴۲۲)
هرگاه خداوند به یکی از شما خیری عطا کرد، باید [بهره مندی آن را] از خود و خانواده اش آغاز کند.

چشم عاشق کور است (امثال و حکم، ج ۲، ص ۱۰۸۴)
نظیر سخن پیامبر(ص): حُبُّک الشَّی ءَ یعمِی و یصمُّ؛ (عوالی اللآلی، ج ۱، ص ۱۲۴)
محبّت تو به چیزی کور و کرت می کند.

چو دانی و پرسی سؤالت خطاست
نظیر سخن امام علی(ع): سَل تَفَقُّهاً ولا تَسأَل تَعَنُّتاً؛ (الخصال، ص ۲۰۹)
برای آموختن بپرس نه برای آزردن.

چو می بینی که نابینا و چاه استاگر خاموش بنشینی گناه است (دوازده هزار مثل فارسی، ص ۱۳۱)
نظیر سخن امام صادق(ع): مَن رَأی أخاهُ عَلی أمرٍ یکرَهُهُ فَلَم یرُدَّهُ عَنهُ ـ و هُو یقدِرُ عَلَیهِ ـ فَقَد خانَهُ؛ (الأمالی، صدوق، ص ۳۴۳)
هر که برادرش را گرفتار کاری ببیند که برای او ناخوشایند است و او را از آن باز ندارد ـ در حالی که به این کار توانا است ـ به او خیانت کرده است.

چون که باکودک سر وکارت فتاد
پس زبان کودکی باید گشاد
 (امثال و حکم، ج ۲، ص ۶۶۶)
نظیر سخن امام علی(ع): مَن کانَ عِندَهُ صَبِی فَلیتَصابَ لَهُ؛ (کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۳، ص ۴۸۲)
هرکس کودکی دارد، باید با او کودکانه رفتار کند.

حرف حق تلخ است
برگرفته از سخن پیامبر(ص): اَلحَقُّ ثَقیلٌ مُرٌّ؛ (بحارالأنوار، ج ۷۴، ص ۸۲)
حق، سنگین و تلخ است.

حرمت ریش سفید بر همه کس لازم است (قند و نمک، ص ۳۰۳)
نظیر سخن پیامبر(ص): مِن إجلالِ اللّهِ إجلالُ ذِی الشَّیبَهِ المُسلِمِ؛ (الکافی، ج ۲، ص ۱۶۵)
از بزرگداشت خداوند، یکی هم بزرگداشت ریشْ سفیدِ مسلمان است.

حسود هرگز نیاسود (امثال و حکم، ج ۲، ص ۶۹۶)
نظیر سخن امام صادق(ع): لاراحَهَ لِحَسودٍ؛ (الخصال، ص ۱۶۹)
حسود را آسایشی نباشد.

حق به حقدار می رسد (امثال و حکم، ج ۲، ص ۶۹۷)
نظیر سخن امام صادق(ع): یرُدُّ اللّهُ الحَقَّ إلی أهلِهِ؛ (کمال الدّین و تمام النعمه، ص ۶۴۷)
خداوند حق را به اهل آن باز می گرداند.

خورشید (آفتاب) پشت ابر مخفی نمی ماند (کتاب کوچه، ج ۱، حرف آ، ص ۵۳۳)
نظیر سخن امام جواد(ع): الأیامُ تَهتِک لَک الأمرَ عَنِ الأسرارِ الکامِنَهِ؛ (بحارالأنوار، ج ۷۵، ص ۳۶۵)
روزگار پرده اسرار پنهان را می درد.

در عفو لذّتی است که در انتقام نیست (امثال و حکم، ج ۲، ص ۷۹۳)
نظیر سخن پیامبر(ص): مَرارَهُ الحِلمِ أعذَبُ مِن مَرارِهِ الاِنتقامِ ؛ (مستدرک الوسائل، ج۱۱، ص ۲۹۰)
تلخی بردباری گواراتر از تلخی انتقام است.

درم داران عالم را کرم نیست، کرم داران عالم را درم نیست (امثال و حکم، ج ۲، ص ۷۹۶)
نظیر سخن امام علی(ع): اَلنّاسُ رَجُلانِ: جَوادٌ لایجِدُ وواجِدٌ لایسعَفُ؛ (عیون الحکم والمواعظ، ح ۱۲۲۸)
مردم دو دسته اند: بخشنده ای که نمی یابد (تا ببخشد) و مالداری که نمی بخشد.

دشمن دانا به از نادان دوست (امثال و حکم، ج ۲، ص ۸۱۴)
نظیر سخن امام علی(ع): إستَشِر عَدُوَّک العاقِلَ وَاحذَر رَأی صَدیقِک الجاهِلِ؛ (غررالحکم و دررالکلم، ح ۲۴۷۱)
با دشمن دانا مشورت کن و از [به کاربستن] رأی دوست نادان بپرهیز.
همچنین سخن امام علی(ع): عَدُوٌّ عاقِلٌ خَیرٌ مِن صدِیقٍ جاهِل؛ (بحارالأنوار، ج ۷۸، ص ۱۲)
دشمن خردمند بهتر از دوست بی خرد است.

هرچه بگندد نمکش می زنند
وای به وقتی که بگندد نمک
(امثال و حکم، ج ۴، ص ۱۹۱۸)
نظیر سخن پیامبر(ص): یا أباذَرٍّ! إعلَم أنَّ کلَّ شَی ءٍ إذا فَسَدَ فَالمِلحُ دَواءُهُ فَإذا فَسَدَ المِلحُ فَلَیسَ لَهُ دَواءٌ؛ (الأمالی، طوسی، ص ۵۳۳)
ای اباذر! بدان هر چیز که فاسد شود، نمک دوای آن است، و هرگاه نمک فاسد شود دوایی ندارد.

ناز پرورد تنعّم نبرد راه به دوست (امثال و حکم، ج ۴، ص ۱۷۸۲)
نظیر سخن پیامبر(ص): إیاکم وَالتَّنَعُّمَ فَإنَّ عِبادَاللّهِ لَیسوا بِالمُتَنَعِّمینَ؛ (کنزالعمّال، ح ۶۱۱۱)
بپرهیز از تن آسایی که بندگان خدا تن آسا نیستند.

نباشد دعای پدر بی اثر (امثال و حکم، ج ۴، ص ۱۷۹۵)
نظیر سخن پیامبر(ص): أربَعَهٌ لاتُرَدُّ لَهُم دَعوَهٌ… دُعاءُ الوالِدِ لِوَلَدِهِ؛ (بحارالأنوار، ج ۹۳، ص ۲۹۶)
چهار کس دعایشان رد نمی شود،… یکی دعای پدر برای فرزندش.

هرچه کنی به خود کنی گر همه نیک و بد کنی (امثال و حکم، ج ۴، ص ۱۹۲۳)
یا:
از ماست که بر ماست (امثال و حکم، ج ۱، ص ۱۴۷)
نظیر سخن پیامبر(ص): لایجنی عَلَی المَرءِ إلاّ یدُهُ؛ (کتاب من لا یحضره الفقیه، ج ۴، ص ۳۷۸)
آدمی جز از دست خود آسیب نمی بیند.

آنچه دی (دیروز) کاشته ای می کنی امروز درو
طمع خوشه گندم مکن از دانه جو
(امثال و حکم، ج ۱، ص ۵۱)
نظیر سخن امام صادق(ع): إنَّما یحصُدُ ابنُ آدمَ ما یزرَعُ؛ (الکافی، ج ۲، ص ۳۳۴)
آدمیزاد آنچه کاشته است، درو می کند.

هر چیزی بشکند ارزشش کم می شود امّا دل اگر بشکند ارزشش بیشتر می شود
نظیر سخن پیامبر(ص): سُئِلَ أینَ اللّهُ؟ فَقالَ: عِندَ المُنکسِرَهِ قُلوبُهُم؛ (بحارالأنوار، ج ۷۳، ص ۱۵۷)
از پیامبر پرسیدند: «خداوند کجاست؟»، فرمود: «نزد دلْ شکستگان».

هر چیزی نُوَش خوب است، دوست کهنه اش! (قند و نمک، ص ۷۳۱)
نظیر سخن امام علی(ع): اِختَر مِن کلِّ شَی ءٍ جَدیدَهُ ومِنَ الإخوانِ أقدَمَهُم؛ (غررالحکم و دررالکلم، ح ۲۴۶۱)
از هرچیزی جدیدش را انتخاب کن و از دوستان قدیمی ترش را.

هر سخن جایی و هر نکته مقامی دارد (امثال و حکم، ج ۴، ص ۱۹۳۰)
برگرفته از سخن امام علی(ع): لِکلِّ مَقامٍ مَقالٌ؛ (غررالحکم و دررالکلم، ح ۷۲۹۳)
هر جایگاهی را، سخنی است.

هر کاری وقتی دارد (امثال و حکم، ج ۴، ص ۱۹۲۳)
نظیر سخن پیامبر(ص): اَلاُمورُ مَرهُونَهٌ بِأوقاتِها؛ (بحارالأنوار، ج ۷۴، ص ۱۶۵)
کارها در گرو اوقات خویش اند.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

*

code

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

طراحی سایت
طراحی سایتقالب وردپرسسئو