+
خانه / دروغ پراکنی / دیدگاه ژان کلنز در مورد گات ها
دیدگاه ژان کلنز در مورد گات ها

دیدگاه ژان کلنز در مورد گات ها

منبع: سایت پژوهش های ایرانی
ژان کلنز، استاد بلژیکی زبان‌ها و دین‌های هندوایرانی در کلژ دو فرانس پاریس و یکی از نامدارترین پژوهشگران اوستا و گاتها در جهان است. او بیش از چهل سال است که در حوزه اوستاشناسی می‌نویسد و تاکنون حدود یکصد و سی کتاب و مقاله، و از جمله ترجمه گاتها در سال ۱۹۹۴ از او منتشر شده است. او همچنین از نویسندگان دانشنامه ایرانیکا است.

آقای احمدرضا قائم‌مقامی، نخستین کتاب از آثار کلنز را با نام «مقالاتی در باره زرتشت و دین زرتشتی» به فارسی ترجمه و انتشارات فرزان روز آنرا در «مجموعه مطالعات ایران باستان» منتشر کرده است. این مجموعه، با مشورت و زیر نظر ریچارد فرای، ژاله آموزگار، بدرالزمان قریب و چند نفر دیگر، انتخاب و منتشر می‌شود. ترجمه کتاب بر اساس متنی از آثار کلنز انجام شده که پیش از این پرادْز اکتور شروُو– ایران‌شناس نروژی و استاد دانشگاه هاروارد- آنرا برای شاگردان خود در درس دین‌های کهن ایرانی به انگلیسی ترجمه کرده بوده است (ترجمه فارسی آنرا در اینجا ببینید: «گاتهای زرتشت- ترجمه و توضیحات»). شروُو نیز در جلسات سخنرانی‌ای که دکتر احسان یارشاطر در دانشگاه USLA  برگزار کرده بود، سخنانی شبیه به نظرات کلنز بیان کرده بود.

کلنز روحیه‌ای بسیار جستجوگر و شکاک دارد و همواره بدون هیچ اکراهی، نظریات بدیعی را عرضه می‌دارد و در آرای پیشین خود تجدیدنظر می‌کند. نظریات او که معمولاً با آرای دیگران بکلی متفاوت است، همواره موجب انتقادها و جنجال‌های فراوانی در جهان اوستاشناسی شده (از جمله توسط گراردو نیولی و شائول شاکد)، در حالیکه بسیاری نیز او را پیشتاز دانش و آگاهی‌های نوین در این رشته می‌دانند.

از آنجا که آثار کلنز در ایران تا اندازه‌ای ناشناخته است، خلاصه‌ای از نظرات او را بر مبنای همین کتاب در اینجا می‌آورم. ژان کلنز در کتاب «مقالاتی در باره زرتشت و دین زرتشتی»، (خلاصه و نقل به مضمون) چنین نظر دارد که:

ـــ  زرتشت، خالق و نویسنده گاتها نیست (ص۸)؛ در واقعیت داشتن اصلاحات دینی او تردید وجود دارد (ص۵) و سرایش گاتها کار یک گروه دینی بوده است که از دو مکتب گوناگون برخواسته بوده‌اند (ص۱۰۹ و ۱۱۲)؛ زرتشت نه یک شخصیت تاریخی که یک افسانه است و در گاتها هم نام او همواره با صیغه سوم شخص آمده است (ص۱۱۳)؛ نام پدر زرتشت، پوروشسپ نیست و در گاتها اشاره‌ای به نام او نشده است (ص۱۱۴)؛ مطالعه مزدیسنا، هنگامی به نتایج بسیار دست می‌یابد که خود را از دست وجود بنیانگذار یا پیامبر رها کند، این شخص پیوسته اسباب دردسر بوده و مانعی در راه مطالعات است. او چیزی جز زیان ندارد و محققان را به دنبال نخود سیاه فرستاده است (ص۴۱).

ـــ  اهورامزدا تنها خدای مزدیسنا نیست (ص۶۳)؛ ثنویت، پیش از توحید به وجود نیامده، بلکه محصول توحید و پس از آن پدیدار شده (ص۲۶) و نمی‌توان ثابت کرد که در گاتها، اهورامزدا بر دیگر خدایان تفوق و تقدم داشته باشد (ص۳۹).

ـــ  گاتها، سرودها و راز و نیازهای یک شخص با خدا نیست، بلکه آنرا برای اجرا در مناسک مذهبی سروده بوده‌اند (ص۳۹ و ۸۱ و۹۳)، همچنین هیچ نشانی از دعوت مردمان برای گرویدن به دین در آن نیست (ص۴۱).

ـــ  بعید است که در گاتها سخنی از اخلاقیات شده باشد (ص۳۹)؛ در گاتها هیچ شاهدی بر تضاد خیر و شر نیست (ص۱۴) و وجه معادی دین مزدایی مذکور در اوستا، تا حد انکار ناچیز است (ص۵)، چرا که هیچ کلمه‌ای بر ثواب و عقاب و داوری پس از مرگ در آن وجود ندارد (ص۲۳)؛ همچنین هیچ اشاره‌ای در گاتها در محکوم کردن خشونت و ستایش صلح طلبی وجود ندارد (ص۶۶).

ـــ  در گاتها منظور از سوشیانت کسی است که از راه قربانی کردن به توانگری برسد (ص۲۱) و نیز همه کسانی که در کار قربانی شریکند (ص۱۰۹)؛ وهومنه/ بهمن، نیرو و عاملی آیینی است برای آوردن گاو به قربانگاه و آماده کردن آن برای ذبح (ص۸۴ تا ۸۶)؛ منیو/ مینو، فعالیتی است که مؤمنان بتوانند مناسک مذهبی را اجرا کنند (ص۹۴)؛ پیروان دروگه/ دروج، بد آیین‌هایی هستند که بجای روز در شب نیایش می‌کنند و نمونه‌ای از آنان جم/ جمشید است (ص۹۸)؛ چینود پل، نام کسی است که با چیدن سنگ‌ها بر روی هم، گذرگاهی می‌سازد (ص۲۳ و ۱۲۲)؛ اشی، به معنای سهم یا هر چیز تقسیم شدنی، و منظور از مگه/ مغ، اندام زنانگی است (ص۲۳).

ـــ  در گاتها، گشتاسپ نام یک شاه نیست، بلکه نام پسر زرتشت بوده (ص۱۰۵) و به احتمال شاعر هم بوده است (ص۱۰۹)؛ فرشوشتر و جاماسپ نیز وزیران گشتاسپ نبوده‌اند (ص۱۰۶)، بلکه اثر خلاقیت نویسنده‌ای متفنن هستند تا نام‌هایی واقعی (ص۱۱۴)؛ پوروچیستا دختر زرتشت نیست، بلکه بندی در گاتها که به او اشاره شده و دارای رنگ ملایم شهوانی است، به معنای شخصی است که مورد توجه کسان بسیاری واقع می‌شود (ص۱۱۶).

ـــ  اعمال نیایشی گاتهاخوانان، برگزاری مراسم نیایشی در روشنایی روز بوده و نیایش‌های شبانه عمل دیوان دانسته می‌شده است (ص۹۲)، در مراسم گاتهاخوانان، نه تنها آزار رساندن به گاو نهی نشده است، بلکه گاو را قربانی و ذبح می‌کرده‌اند (ص۹۲).

ـــ  بحث در باره زرتشتی بودن یا نبودن هخامشیان نادرست است، چرا که در آغاز باید بدانیم دین زرتشتی چیست (ص۳۸) و آیا اصلاً چنین دینی وجود داشته است؟ (ص۴۰)، آگاهی‌های ما از دین هخامنشیان- علیرغم کمبود- بیشتر از دین زرتشتی است (ص۴۰).

کلنز معتقد است که مترجمان گاتها- به دلیل پی نبردن به مفهوم واژگان دشوار آن- اصطلاحات و معانی آنها را آنطور که پیش زمینه‌ای در ذهن خود داشته‌اند، نوشته‌اند تا بتوانند جمله‌ای معنادار بدست دهند (ص۴۱). او می‌گوید: باید پذیرفت که ما قادر به شناسایی هیچیک از خصوصیات اصلی مزدیسنای گاتها نیستیم (ص۴۰).

استنلی اینسلر در سی و دو سال پیش، ترجمه‌ای از گاتها را منتشر کرد که همچون ترجمه کلنز، تا اندازه زیادی با دانسته‌های زمان خود متفاوت بود. اکنون نیز ترجمه کلنز و گفتارهای او (با وجود اینکه بسیاری از آنها با مخالفت‌های دانشمندان روبرو شده است)، دستکم ما را با این واقعیت مواجه می‌سازد که در زمینه مطالعات اوستایی، دامنه اختلاف‌نظرها تا چه اندازه گسترده است و اینکه پس از گذشت دویست و پنجاه سال از آغاز اوستاشناسی در جهان و آشنایی زرتشتیان و دیگر ایرانیان با کتاب‌های کهنسال خود، هنوز چندان از پله نخست بالاتر نرفته‌ایم. کلنز نیز خود بر این باور است که برغم چهل سال تدریس و پژوهش در این رشته، حتی به ویژگی‌های اصلی مزدیسنا پی نبرده است.

روزگار غریبی است. در جهانی که ده‌ها و گاه صدها مقاله در باره معنای یک واژه گاتها نوشته می‌شود، در میهن ما بجای توجه به مباحث و تردیدهای رو به فزونی در جهان و کوشش برای زدودن ابهام‌ها، تنها هر از گاهی به یک نقل قول خیالی و ذوقی و شاعرانه از گاتها بسنده می‌شود..

۲۲ نظر

  1. موبدیار مهران غیبی

    به یاری هستی بخش دانا

    درود

    آقای فاطمی

    ژان کلنز به هیچ روی یک گاتها شناس نامدار نیست. او حتی یک صهیونیست مخالف دین زرتشتی هم هست. دشمنی او با دین زرتشتی اثبات شده است.

    تبلیغ صهیونیسم این است که دین یهود تنها و اصل دین خداست. دیگر پیامبران تنها و تنها ادامه دهنده دین یهود هستند. از این روی بودن دینی پیش از یهود همه تبلیغات صهیونیسم را خنثی میکند.

    حتی اگر اینها را هم نادیده بگیریم آیا کم هستند استادان دانشگاه که بر خلاف اسلام کتاب نوشته اند؟

    آیا به صرف اینکه یک نفر هر تهمتی که دلش خواست زد، شما باید آن را سند بگیرید؟

    آقای فاطمی اگر به راستی حسن نیت دارید و اگر به راستی حق جو و عدالت محور هستید، چرا به چنین روشهایی نادرستی دست میزنید؟

     

  2. لطفأ از گفته های سلمان رشدی هم در باره اسلام و پیامبرش بنویسید چرا که او هم یک نویسنده نامدار غربی است.

    • دانشمندان بسیاری ایران داشته که یونانیها نیز به ان شاره کردند جناب چرا منتشر نمیکنید کامنتام را
      اولین دانشگاه های جهان عمل جراحی و چشم مصنوعی شاهکارهای مهندسی و دریانوردان و مکتشفان ایرانی فیلسوفان و مورخان ایرانی که به ان اشاره شده که حتی تا یافت عدد پی در عصر هخامنشیان!! و مهندسان بسیاری از ان زمان وجود داشتند مانند ارتاخه مهندس و سازنده کانال اتوس یا بوبراندا و ستاسپ دریانورد در زمان خشایارشا و تا پیروز نهاوندی صنعت کار و هنرمند
      اشو زرتشت :‌ از نوادر ابراندیشمندان جهان که اموزه های راه راستین را به جهانیان نشان داد و این فیلسوف بزرگ در راز جهان هستی و گفتارهای ارزشمند و پندهای اخلاقی که در گاتها نیز نمایان است را اراعه داد . او بالاترین نماد دانش فرهنگی جهان از نظر تمامی فیلسوفان یونانی تا دانشمندان و بزرگان نامدار رومی بود که از وی تقلید می کردند. و سرشناس در علوم طب و نجوم
      اذرباد مهراسپندان : خردمند دوران ساسانی که این موبدان در اجرای قانون عدالت در جامعه و تحکیم موقعیت زرتشت زمانی که در نابسامای بود تلاش و کوشش فراوانی کرداو برای اثبات حقانیت دین تن به آزمایش دینی داد و پیروز به درآمد. اثر وی به‌نام “اندرژ آتورپات امهر اسپند یا مارسپندان”است که بیست و یک نسک یا کتاب را شامل و دایرهٔ المعارف برگ علوم دینی زرتشتی محسوب
      می‌شده است. متن پهلوی و پازند و ترجمهٔ گجراتی و انگلیسی آن در ۱۸۶۹م در بمبئی منتشر شد و ترجمهٔ فرانسوی آن در ۱۸۸۷م به چاپ رسید.
      بزرگهر حکیم : خردمند و وزیر زیرک خسروانوشیروان ساسانی بزرگمهر ، پسر بختگان ، وزیر با تدبیر و دانشمند انوشیروان ، از عارف منشان و حکیمان ایران پیش از اسلام محسوب میشود، او حکیمی بود فرزانه ، و فرزانه ای بود خردمند ، و خردمندی بود با تدبیر . حکمت و معرفت زمان خود را در پوشش الفاظ و گفته های گونه گون و در مجالس و محافل مختلف به شاه و درباریان و سران و رجال کشورش گوشزد مینمود که از هم آنها بوی وارستگی استمشام میگردد ، او حکمت و معرفت خود را در راه خدمت به خلق و انسان دوستی و رعیت پروری و کشورداری به کار میگرفت.
      بُرْزویه : پزشک نامدار و پیشوای پزشکان ایران در عصر خسرو انوشیروان ساسانی، گردآورندهٔ کلیله و دمنه و مترجم پنجه تنتره از سانسکریت به فارسی میانه – که بخشی از کلیله و دمنه را تشکیل می‌ده
      مانی : مخالف آزار جانداران -خاموش نمودن و آلودن آتش -تخریب منابع طبیعی-و آلودن آب است . او داشتن برده -کنیز و غلام را رد می کند و منادی دوستی ُ بردباری ُ آشتی ُ عقل ُ راستی ُ شادی ُ مهربانی ُ خوش اخلاقی و پاکدامنی ُنماز و روزه و صدقه به محرومان بود .مانی تحت تاثیر دین گنوسی دوری از شراب ُ گوشت و زن را توصیه می کرد و زهد را تبلیغ می کرد .آیین او از چین تا اروپا هر جا که رفت رنگ آن محیط را گرفت .در هندوستان توران شاه را به آیین خویش در آورد و پیروان او در هندوستان و نواحی سغد و ترکستان چین به سامسارا (تناسخ ) و نیروانااعتقاد دارند و در جوامع مسیحی به غسل تعمید و صلیب و ظهور منجی .
      خودآگاهی و خرد از مهم ترین ویژگیهای کیش مانوی است . مانی خود را <> یعنی ناجی و حواری مسیح و نجات دهنده و روح القدس و کسی که مسیح وعده ی آمدن او را داده بود می دانست.
      ارتادخت : اقتصاد دانی بود که در دوره اردوان چهارم ، آخرین پادشاه اشکانی ، به طور مستقیم در امور مالیات و خرج و دخل کشور دخالت داشت و در واقع نقش وزیر دارایی امروز را داشت .
      او بی آنکه فشاری بر مردم بیاورد و باج و خراج را افزون نماید ٬ کشور را به توانگری میرساند . چنانچه برآمده است ٬ از کارهای بزرگ او در گردآوری دارایی کشور ٬ یکی جلوگیری از هزینه های بیهوده به ویژه درباریان و دیگری گرفتن باج و خراج از درآمد توانگران بوده است .
      باربد : از موسیقی دانان و نوازندگان بنام و از بزرگترین آهنگ سازان عهد خسروپرویز بود که بسیاری از الحان و نواهای موسیقی را که هنوز بعضی ار آن ها با همان نام در ردیف دستگاه های موسیقی کنونی ما باقی مانده است از ساخته ها و پرداخته های او می دانند و برخی اختراع “مقامات” را به او نسبت می دهند ؛ یکی از زیباترین نغماتی را که به او نسبت می دهند و به یادگار مانده قسمت هایی از نغمه ” خسروانی ” می باشد.
      نکیسا : از موسیقی دانان عهد ساسانی و از چنگ نوازان و خوانندگان دربار خسروپرویزبود
      نظامی می گوید :

      نکیـــسا نام ، مردی بود چنــــــگی

      ندیــم خاص خســـرو بی درنــــگی

      از او خوش گوتری در لحن و آواز

      ندید این چنگ پشت ارغنـــون ساز

      چنــان می ساخت او الحان موزون

      که زهره چرخ می زد گرد گردون

      آزاد وار چنگی : از زنان معروف موسیقی دان عهد بهرام گور بوده که در نواختن چنگ شهرت داشت.

      کوسان نواگر: از مردان مشهور موسیقی و نوازنده نی بوده است.
      بخشی از دانشمندان پیش از اسلام بازم بگم؟؟؟؟
      منتشر کنید باتشکر

      این در رابطه با حرف شما میگید ایران دانشمند نداره

      توجه فرمایید همه دانشمندا را نگفتم و این بخش اندکی از بزرگان پیش از اسلام است

  3. موبدیار مهران غیبی

    به یاری هستی بخش دانا

    از این روشی  که پیش گرفته اید من به دادگاه داوری خداوند بر سر پل چینوت شکایت میکنم.

    به شما انذار میدهم که از راه راست خدا و از عدالت و حق به کجراهه افتاده اید.

  4. سلام

    پاپ هم به گالیلهمیگفت به کجراهه افتاده!

     

    بحثم مصداقی نیست منظورم اینه که تا جواب و ردیه  ی منطقی نباشه شکایت کردن به درگاه خدا چه فایده ای داره

  5. موبدیار مهران غیبی

    به یاری هستی بخش دانا

    درود

    آقای مهدی دو نکته را فراموش کرده اید

    یکم- هنگامی میشود پاسخ داد که پرسش هم منطقی و درست باشد. به شماری از پرسشها چون بر پایه دشمنی، خرافات و ووو استوار هستند، نمیتوان پاسخ داد. برای نمونه در گاتها میگوید «…ای پوروچیستا ای کوچکترین دختر زرتشت …» آنوقت آقای کلنز میگوید که پوروچیستا دختر اشوزرتشت نیست. خب چه میتوان کرد؟

    دوم- اگر قرار به پاسخ منطقی است، خب چرا سلمان رشدی به ادعام محکوم شد؟
     

  6. سلام آقای غیبی

    متاسفانه : "از قیاسش خنده آمد خلق را" تنها جوابی است که میتوانم به این پرسشتان بدهم! 

    سوال اینکه چرا سلمان رشدی محکوم به اعدام شد!؟ من هم میتوانم از شما بپرسم چرا "مانی" توسط موبدان زرتشتی اعدام شد!؟ مطرح کردن این پرسشهای غیر علمی بی معنی است و  منحرف شدن از موضوع اصلی به حساب می آید.

     

  7. موبدیار مهران غیبی

    به یاری هستی بخش دانا

    درود

    آقای مهدی به شما انذار میدهم برای کسی که عدل از اصول دینش است، بکار بردن روشهاس سفسطه یک گونه نفاق است.

  8. موبدیار مهران غیبی

    به یاری هستی بخش دانا

    اگر روش موبدان ساسانی در باره مانی درست بود، پس چرا از آن انتقاد میکنید.

    اگر روش موبدان ساسانی در باره مانی نادرست بود، پس از چرا از آن برای تایید حکم اعدام سلمان رشدی بهره میبرید.

    اگر از من میخواهید که پاسخ خردمندانه بدهم. خب چرا خودتان چنین نمیکنید؟

    این کار شما از روشهای سفسطه است.

     

  9. آقای غیبی سلام

    کجراهه همین است که بحث را از موضوع اصلی دور میکنید. در مثال مناقشه نیست اگر من اسم مانی رو آوردم منظورم این بود که سوالات شما در مورد سلمان رشدی بی معنی است و ربطی به بحث اصلی ندارد. قیاس همه دانشمندان با سلمان رشدی هم درست نیست. 

    و اما سفسطه! شما در کامنت ۳ سوال در مورد مانی و سلمان رشدی پرسیدید و چنان وانمود میکنید که انگار من "مانی" را تایید یا رد کرده ام؟! درحالی که هیچگاه در مورد درستی یا نادرستی اعدام مانی یا سلمان رشدی اظهار نظر نکرده ام و فقط مثالی زدم که بگویم اگر سلمان رشدی را آدم دانشمندی میدانید گه حکم اعدام دارد، در عوض در طول تاریخ افرادی بوده اند که به خاطر عقایدشان تکفیر شده اند مثل همین مانی، مثل مارتین لوتر مثل گالیله و غیره. و قیاس هیچ کدام از این دانشمندان با هم درست نیست و همچنین قیاس با سلمان رشدی! 

    شما کامنت های قبلی تان را مشاهده کنید! چندین بار نام سلمان رشدی را آورده اید که هیچ کجا ربطی به موضوع اصلی نداشته! خب این کار درست هست؟ 

    دقیقا فرمودید. عدالت از اصول دین است و از تعاریف عدالت این است که همه چیز در جای خودش. مانی در جای خودش، سلمان رشدی هم جای خودش! حالا شما بیا و اینها را با هم قیاس کن! 

  10. موبدیار مهران غیبی

    به یاری هستی بخش دانا

    آقای مهدی

    همه سخن این است که اگر قرار باشه به سخنان ژان کلنز و مانند او بها بدهیم و بر پایه آن داوری کنیم خب چرا برای شما برپایه سخنانی چون سلمان رشدی داوری نکنیم؟
     

    • سلام آقای غیبی

      بسیار خب. اگر تمایل به بررسی سخنان سلمان رشدی دارید، از مدیر سایت تقاضا کنید تا پستی درمورد سلمان رشدی بگذارد، آنگاه میشود درمورد ایرادات وی صحبت کرد. به شرط آنکه از این شاخه به آن شاخه نپرید. بسیاری افراد جوابهای علمی خوبی برای سلمان رشدی ارائه کرده اند. 

      • موبدیار مهران غیبی

        آقای مهدی

        افراد بسیاری هم پاسخهای دانشیک (علمی) به ادعاهای دروغین ژان کلنز داده اند. چرا آنها را بررسی نمیکنید؟

  11. موبدیار مهران غیبی

    به یاری هستی بخش دانا درود آقای فاطمی راهکار بهبود را نمیدانم ولی این رویه بسیار نادرست است که جستار در باره یک موضوع است ولی گفتگوها به جای دیگر و موضوعی دیگر کشانده میشود.

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

*

code

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

طراحی سایت
طراحی سایتسئوسرویس و تعمیر کولر گازی