+
خانه / ایران / اسلام و ایران / فتح ایران به دست مسلمانان / کتابسوزی در ایران به دست مسلمانان
کتابسوزی در ایران به دست مسلمانان

کتابسوزی در ایران به دست مسلمانان

به قلم شهید مطهری
نبود کتابخانه ای برای آتش زدن
این پزشک محترم که مانند عده اى دیگر طوطى وار مى گویند: «فاتحین عرب کتابخانه ملى ما را آتش زدند و تمام تأسیسات علمى ما را بر باد دادند»، بهتر بود تعیین مى فرمودند که آن کتابخانه ملى در کجا بوده؟ در همدان بوده؟ در اصفهان بوده؟ در شیراز بوده؟ در آذربایجان بوده؟ در نیشابور بوده؟ در تیسفون بوده؟ در آسمان بوده؟ در زیر زمین بوده؟ در کجا بوده است؟ چگونه است که ایشان و کسانى دیگر مانند ایشان که این جمله ها را تکرار مى فرمایند، از کتابخانه اى ملى که به آتش کشیده شد اطلاع دارند اما از محل آن اطلاع ندارند؟
نه تنها در هیچ مدرکى چنین مطلبى ذکر نشده و با وجود اینکه جزئیات حوادث فتوحات اسلامى در ایران و روم ضبط شده، نامى از کتابخانه اى در ایران اعم از اینکه به آتش کشیده شده باشد و یا به آتش کشیده نشده باشد در هیچ مدرک تاریخى وجود ندارد. (ص ۳۱۱)

شعوبیگری و ثبت سوزاندن کتابخانه
در میان ایرانیان یک جریان خاص پدید آمد که ایجاب مى کرد اگر کتابسوزى در ایران رخ داده باشد حتماً ضبط شود و با آب و تاب فراوان هم ضبط شود و آن جریان شعوبیگرى است. شعوبیگرى هر چند در ابتدا یک نهضت مقدس اسلامى عدالتخواهانه و ضدتبعیض بود، ولى بعدها تبدیل شد به یک حرکت نژادپرستانه و ضدعرب. ایرانیان شعوبى مسلک، کتابها در مثالب و معایب عرب نوشتند و هرجا نقطه ضعفى از عرب سراغ داشتند با آب و تاب فراوان مى نوشتند و پخش مى کردند؛ جزئیاتى از لابلاى تاریخ پیدا مى کردند و از سیر تا پیاز فروگذار نمى کردند.
اگر عرب چنین نقطه ضعف بزرگى داشت که کتابخانه ها را آتش زده بود خصوصاً کتابخانه ایران را، محال و ممتنع بود که شعوبیه که در قرن دوم هجرى اوج گرفته بودند و بنى العباس به حکم سیاست ضداموى و ضدعربى که داشتند به آنها پروبال مى دادند درباره اش سکوت کنند، بلکه یک کلاغ را صدکلاغ کرده و جار و جنجال راه مى انداختند، و حال آنکه شعوبیه تفوّه به این مطلب نکرده اند (چیزی نگفته اند) و این خود دلیل قاطعى است بر افسانه بودن قصه کتابسوزى ایران. (ص ۳۴۹ ـ ۳۵۰)

علت از بین رفتن کتابهای ایران باستان
بدون شک در ایران ساسانى آثار علمى و ادبى کمابیش بوده است. بسیارى از آنها در دوره اسلامى به عربى ترجمه شد و باقى ماند و بدون شک بسیارى از آن آثار علمى و ادبى از بین رفته است ولى نه به علت کتابسوزى یا حادثه اى از این قبیل، بلکه به این علت طبیعى و عادى که هرگاه تحولى در فکر و اندیشه مردم پدید آید و فرهنگى به فرهنگ دیگر هجوم آورد و افکار و اذهان را متوجه خود سازد، به نحو افراط و زیانبار فرهنگ کهن مورد بى مهرى و بى توجهى واقع مى گردد و آثار علمى و ادبى متعلق به آن فرهنگ در اثر بى توجهى و بى علاقگى مردم تدریجاً از بین مى رود.
نمونه این را امروز در هجوم فرهنگ غربى به فرهنگ اسلامى مى بینیم. فرهنگ غربى در میان مردم ایران «مد» شده و فرهنگ اسلامى از «مد» افتاده است (زمان تالیف کتاب)، و به همین دلیل در حفظ و نگهدارى آنها اهتمام نمى شود. نسخه هاى با ارزشى در علوم طبیعى، ریاضى، ادبى، فلسفى، دینى در کتابخانه هاى خصوصى تا چند سال پیش موجود بوده و اکنون معلوم نیست چه شده و کجاست…
على القاعده هنگام فتح ایران کتابهایى که بعضى از آنها نفیس بوده، در کتابخانه هاى خصوصى افراد وجود داشته است و شاید تا دو سه قرن بعد از فتح ایران هم نگهدارى مى شده است، ولى بعد از فتح ایران و اسلام ایرانیان و رواج خط عربى و فراموش شدن خط پهلوى که آن کتابها به آن خط بوده است، آن کتابها براى اکثریت قریب به اتفاق مردم بلااستفاده بوده و تدریجاً از بین رفته است. اما اینکه کتابخانه یا کتابخانه هایى بوده و تأسیسات علمى وجود داشته است و اعراب فاتح هنگام فتح ایران آنها را به عمد از بین برده باشند افسانه اى بیش نیست. (ص ۳۱۲ ـ ۳۱۳)

منبع: خدمات متقابل اسلام و ایران، شهید مرتضی مطهری، تهران، انتشارات صدرا، چاپ شانزدهم، ۱۳۷۰

۳۱ نظر

  1. قبلا هم گفتم مطهری فرد افراطیه .تعجب میکنم چرا میخواهین تاریخ با شکوه مان رو نادیده بگیرین .تمام دنیا حتی با دروغ واسه خودشون تاریخ درست میکنن ولی افراد افراطی مث مطهری این جهت رو برعکس میرن حتی واقعیتها رو سعی میکنن رد کنن

    • جناب ایرانی، اگر مطهری متعصب و افراطیست! فکر کنم شما هم طوردیگری متعصب و افراطی و دگم اندیش هستید چون روال کارتان در این وبگاه این است ک به هرطریقی ک شده ساز مخالف بزنید حتی به قیمت زیرپاگذاشتن حقیقت.
      درباره افسانه کتابسوزی مورخین و محققین مطل ها نوشته اند ک در این لینک
      http://eilam.persianblog.ir/post/9/
      مطلبی از ان مطالب پرشما را اورده ایم. بخوانید و منصفانه قضاوت کنید

      • کتاب سوزی در ایران و مصر توسط مسلمان ها، دروغی بیش نیست؛ به جهت آنکه حقیقت اصلی را کتمان نموده و تصویری تاریک از اسلام در اذهان عمومی ایجاد نمایند. این دروغ توسط خودغربی ها و عوامل وابسته شان منتشر شده تا با فرافکنی واقعیتی مهم را پنهان نمایند و آنهم اینکه کشورهای غربی در طول چند قرن در کشورهای اسلامی توسط عوامل خود اقدام به خرید و یا سرقت کتب و تالیفات علما و دانشمندان اسلامی نموده اند و در اکثر شهرهای مهم اسلامی مامورینی داشتند که به این کار اقدام می کردند که بعنوان نمونه می توان به ماجرای آیت الله مرعشی نجفی اشاره کرد که با قبول نماز و روزه ی استیجاری تنها نسخه باقی مانده از یک کتاب را خرید و اجازه نداد تا آن کتاب به دست مامور انگلیسی بیفتد. هدف آنها این بود تا با این کار آن متون را ترجمه کرده و …

  2. من تمام حرفام با بی طرفی بود قبلا گفتم من مسلمان زاده هستم ولی واقعا به این نتیجه رسیدم که زرتشتیت دینش کاملتره .بعدا باز اگه اجازه بدین سر میزنم . اگه کسی از حرفام رنجیده ببخشید .بدرود

  3. استاد مطهری مستند و مستدل بحث میکنن

  4. متوهمین و دروغ باورکن ها مصاحبه دکتر محمد علی همایون کاتوزیان استاد تاریخ و ادبیات دانشگاه آکسفورد رو با رادیو فرانسه گوش کنید ایشون دروغ بودن اتش سوزی و نبود آثار مفصل علمی و مکتوب رو در ایران زرتشتی ساسانی تایید میکنند . استاد مطهری به دلیل داشتن عمامه بر سر شاید در معرض اتهام قرار بگیرن ولی دکتر کاتوزیان شیک با کراوات و ریش پروفسوری هستن و در خارجه هم اقامت دارن و…

  5. جناب آقای دکتر فاطمی
    سلام علیکم
    البته اینکه احتمالا از جانب اعراب توهین های زیادی به فرهنگ و هنر و حتی نژاد ایرانی شده است زیاد است مانند پاره کرده فرش بسیار نفیس دست بافت، همانطور که می دانید ایران باستان مهد هنرهای بسیاری بوده است مانند معماری و یا حتی موسیقی و اعراب جاهلیت بویی از هنر و فرهنگ نبرده بودند اما آیا کتابخانه ای برای آتش زدن بوده است و یا آیا با سابقه بی احترامی کردن به هنرو نژاد ایرانی این احتمال که کتابخانه نیز آتش زده شده است هست یا نه ، احتیاج به تحقیق بیشتر دارد ولی آن چیزی که مسلم است اعراب جاهلیت نژاد پرست بودند و بویی از هنر نبرده بودند

    • نخواستیم از عربهای جاهلی دفاع کنیم

    • آقای ولی الله عزیز نمیخام از اعراب جاهلی دفاع کنم، ولی اخبار تاریخی به ما میگن اعراب جاهلی از لحاظ موسیقی و شعر و آهنگ خیلی پیشرفته بودند، و خیلی از دستگاههای موسیقی ای که اکنون وجود دارد ریشه در موسیقی عرب دارد، زبان فارسی ای اکنون ایرانی ها با آن صحبت میکنند و بسیار شیرین و آهنگین است، از برکت ورود زبان عربی به ایرانه.

    • آقای محمدی در بحث علمی مبالغه نکنید اینکه یک فرش رو پاره کردن دلیلی بر این نیست که همه ی همه ی اعراب از آدم تا قیامت از فرهنگ و هنر بویی نبرده باشند . پس اگر اینجور باشه خشایارشا که با وحشی گری آتن که زادگاه فلسفه و انسان مداری و دموکراسی و فخر جهان غرب تا ابد هست رو غارت کرد و آکروپلیس رو به آتش کشید باید تا روز قیامت به ما ایرانی ها توهین کنن و بگن از تمدن و علم و… بویی نبردیم ؟؟؟

      • اقای سهیل یونانیان قبل از حمله خشایارشا سارد پایتخت لیدیه مظهر علم و دانش را غارت کردند و ان را اتش زدند و او به تلافی این کار به یونان حمله کرد.

        ابتدایی ترین نکات تاریخ را باید به این ملای امل یاد بدیم!! حتی امل ها هم میدونند برای چی خشایارشا حمله کرد!!

    • محمد بن جریر طبری در تاریخ الامم والملوک ج ۳ صفحه ی ۱۲۴ مینوسد .اعراب دروازه قصر را گشودند و سعد ابی وقاص در کاخ سپید منزل گرفت و ایوان را نماز خانه کرد و تندیس های گچی را که آنجا بود به جای نهاد . این سندی بر بطلان مبالغه و اغراق شماست جناب محمدی . تازه تندیس ها و مجسمه که بسیاری از فرق اسلامی با ساختنش مخالف بودن و هستن در جنگ اعراب مسلمان کاملا سالم موندن .

  6. سلام و هزاران سلام خدمت مدیر سایت وهمه دوستانی که زحمت می کشند
    ممنون از زحماتی که برای روشنگری و بیان واقعیت های آیین زرتشتی و تاریخ قبل از اسلام و بیان صحیح و درست اسلام می کشید
    بنده به شخصه مدتی است که با سایت شما و مطالب فوق العاده شما آشنا شدم. متاسفانه قبل از آشنایی با این سایت، گرفتار دروغ ها وجعلیاتی بودم که امثال بهرام مشیری و ناصر انقطلاع در شبکه ضد ایرانی پارس . کانال وان تبلیغ میکردند شده بودم .این دشمنان ایران وتاریخ ودین مردم با نامردی هر دروغ وجعلی را به نام تاریخ ایران به خورد مردم می دهند. عرب ستیزی و اسلام ستیزی بیداد میکند در این شبکه های سلطنت طلب وهمه دیکته شده از انگلستان وامریکا برای تخریب اتحاد و باورهای مردم ایران است. متاسفانه امروز موبدان زرتشتی حقایق این ایین ضد انسانی را از مردم پنهان میکنند وچهره ای پاک و عاری از هر گونه سیاهی و خشونت از زرتشت ودینش به مخاطب ارایه میدهند و متاسفانه خیلی از کسانی که امروز دم از زرتشتیگری وباستان گرایی می زنند کوچکترین اطلاعی از زرتشت ودینش و چند قرن هخامنشی و ساسانی ندارند و نمی دانند که چه جنایتها وقتل عام هایی در دوره هخامشنی وساسانی توسط شاهان فاسد و جانی این دو سلسله خون وآتش در حق مردم رفته است نمونه کوچک این جنایتها کتیبه ضد بشری بیستون است که توسط داریوش هخامنشی شاهی که به بیماری سادیسم و جنون ادم کشی مبتلا بوده است .شریعت وقوانین زرتشتی را به یقین می توان ضد بشری و زن ستیز و… معرفی کرد .کتاب وندیداد، دینکرد وماتیگان هزار دادستان سند جنایتها وظلم هایی است که چندین قرن در حق اجداد و نیاکان ما رفته است. کتاب هایی که امروز موبدان زرتشتی خجالت می کشند از انها صحبت کنند. متاسفانه امروز تعدادی در سودای برگشت به این ایین ضد بشری و زن ستیز هستند.
    لازم شد اعلام کنم که باید دوباره اشهد لااله الاالله واشهد ان محمدا رسول الله و اشهد ان علیا ولی الله را زمزمه کنم چون خیلی بی ادبی و ظلم کردم به دینم و یقینا خدا ورسولش واهل البیت بنده رو خواهند بخشید
    به این نتیجه رسیدم که اسلام و تشیع بهترین مدل زندگی و راه سعادت بنده و بشر امروزی است
    به این نتیجه رسیدم که اجداد و نیاکان ما اسلام را به زور سر نیزه قبول نکردند و اگر غیر این بود هیچ قوم تازه مسلمان شده ای حتی یک قدم هم نمیتوانست در سرزمین ۸۰۰۰ ساله من قدم بردارد.
    به این نتیجه رسیدم که اجداد من از قرن ها سلطه موبدان زرتشتی و اجرای شریعت ضد بشری زرتشتی نظیر ازدواج با محارم وانواع واقسام ظلم های دیگر خسته شده بودند وبه همین دلیل بود که اسلام را به عنوان ندای رهایی از چنگال موبدان ونجات از اتش و اتشکده پذیرفتند
    من یک گیلانیم عضو کوچکی از ملت ایران و افتخار میکنم که مسلمان ایرانی هستم
    اعتراف می کنم که خیلی ظلم کردم در حق برادان عرب خودم واز همه این عزیزان ان کسانی که همانند پان ایرانیست ها به گمراهی نرفته اند پوزش می طلبم
    اسلام رمز اتحاد و رهایی ماست نه ملیت وقومیت
    من گیلانیم گیلانی ایرانی

  7. کتابسوزی به صورت اساسی نمیشه انکار کرد ، احتمالا با توجه به قول ابوریحان یک سری کتاب تاریخی سوخته باشند چون تازیان به تاریخ ملل علاقه نداشتند و حتی به نیاکان خود عنوان جاهلی میدادند ، شاید مورخین قرون اولیه به این علت به کتابسوزی توسط عمر بن خطاب اشاره نکردن که خودشان به نوشتن تاریخ ایران از گلشاه یا تا یزدگرد علاقه داشتند .
    از طرفی ما میبینیم که مثلا ابن ندیم به وجود کتابخانه هایی با منابع علمی اشاره میکند که البته ارزش علمی انها نسبت به دانش قرن چهارم هجری مسلمانان خیلی کم بوده و مورد توجه قرار نمیگرفتند و به علت بلایای طبیعی از بین رفته بود .
    این تنها چیزیه که به فکر من میرسه !

  8. ۱-کتابخانه جندی شاپور. دانشگاه جندی شاپور در خوزستان دارای کتابخانه بزرگی بوده است۲- کتابخانه تیسفون پایتخت ایران ساسانی۳- کتابخانه به شاپور(نیشابور)۴- کتابخانه شهر استخر (در شمال شیراز)

  9. ■- کتاب سوزی کتابخانه های ایرانیان توسط عربها

    ●- ابن خلدون مورخ بزرگ عرب و جامعه شناس مشهور درباره سوزاندن کتابهای ایرانیان توسط مسلمانان چنین میگوید:

    ایرانیان به سبب عظمت کشورشان که کوله بار چندین قرن تسلط بر جهان را در بر داشتند و تمدنی کهن را در خود جای داده بودند وبه سبب استمرار پادشاهی شان علوم عقلی نزدشان بسیار بزرگ و دامنه اش گسترده بود . در زمانی که ایران فتح شد کتابهای بسیاری از کتابخانه ها بدست آمد . در نتیجه سعد ابی وقاص به عمر ابن خطاب خلیفه مسلمین  نامه نوشت تا درباره کتابها تصمیم گرفته شود. عمر پاسخ داد که همه کتابها را یا در آب بریزید و یا آنکه آتش بزنید . زیرا اگر چیزهایی در آنها باشد که برای راهنمایی و هدایت انسانها باشد ، ما قرآن را که کاملترین کتابها است داریم .ما را الله هدایت کرده است و نیازی به آنان نیست . اگر هم گمراه کننده باشند که الله ما را ازشر آنها نجات بدهد . پس به دستور عمر همه کتابها نابود گشت و هیچ برای ایرانیان باقی نماند . 

  10. جناب آقای گیلانی(من یک گیلانیم): میدانستی گیلانیها(اجداد تو) در مقابل حمله عربهای مسلمان که به ایران حمله کرده بودند و ایران را فتح کرده بودند، صد سال مقاومت کردند؟ رشته کوه البرز کمک خوبی برای مردم گیلان بود زیرا عربها عادت چنگ در کوهستان مرتفع و صعب العبور را نداشتند لذا در جنگهای کوهستانی از مردم گیلان شکست میخوردند.در نهایت ازطریق خراسان و فتح مازندران ، گیلان را فتح کردند. جناب گیلانی: فکر میکنی عربها بعد از فتح شهرهای گیلان با مردم و اموال و ناموس گیلانیها چه کردند؟ بهتره وارد جزئیات آن فاجعه نشم. فقط بدان : بفرمان مازیار دلاور مرد طبرستانی، در یک شب تمامی زنان مازندران و گیلان شوهرهای غاصب عرب خود را سر بریدند. باز هم بگو ایرانیها اسلام را بزورسرنیزه قبول نکردند.

  11. اینو من تو فیس بوک خوندم درستو غلطشو نمبدونم.

    چرا اعراب به ایرانیان عجم می گفتند ؟

    هنگامی که قتیبه ، خوارزم را فتح کرده بود ، روز سوم در میدان بزرگی برای مردم صحبت می کرد .وی دستور داد که از بین فاضلان خوارزم چهار هزار تن بیاورند .

    سرهر چهار هزارتن را در یکروز بریدند.

    واز آن روز دستور دادند تا هرکسی به زبان پارسی گویش کند ، زبانش را ببرند .

    و مردم خوارزم از ترس بریده شدن زبانشان ، از حرف زدن خودداری می کردد . به همین روی به آنها عجم یا گنگ می گفتند .

    علم و دانش در ایران باستان و تاثیر ان بر جهان – مرحوم پرویز شهریاری – ص

     

  12. سیاوش امیرشاهی

    واژه عجم مربوط به اون حادثه و بعدش نیست

    در قرآن و اشعار عربی قبل از اسلام هم این واژه (عجم) به کار میرفت.

    پس حرف او پرویز شهریاری درست نیست

    دوست عزیز

    بیشتر اینهایی که این حرفها رو میزنن در بیسوادی مطلق به سر میبرن. علاوه بر اینکه بخش زیادی از اونها بنگی و شیره ای هستند.

  13. ببخشید اگر در یک مطلب قدیمی نظر میگذارم. تازگی در شبکه ولایت که مستقیما زیر نظر حضرت ایت الله مکارم شیرازی اداره وپخش میشود کارشناس محترم در جواب یک بیننده در مورد نحوه برخورد اعراب در حمله به ایران کاما مستدل وبا تکیه بر منابع اهل سنت نه تنها کتاب سوزی بلکه سایر وحشیگریها و قتل وغارتهای سپاه اعراب را در شهرهای مختلف ثابت کرد وضمن رد ادعای حضور امام حسن وامام حسین در این حملات این رفتارها را دلیل رد ادعای اهل سنت در حمایت از لشکریان خلیفه دوم و مسالمت امیز بودن رفتار انها دانست. این شبکه وبسایتی هم بنام ولیعصر دارد که در ان بحثهای خوب ومفیدی مطرح شده است. برای مدیر محترم که ساکن قم هستند امکان تحقیق در این مورد هست چون این شبکه از قم پخش می شود و از طرفی انگ باستان پرستی لااقل به شاگردان این مرجع عالیقدر نمی چسبد.

  14. تا نباشد چیزکی مردم نگویند چیزها //پس کتابخانه گندی شاپور چی شد ؟دوستان من اینو توی کتاب دو قرق سکوت خوانده ام و حرفهای اقای پیمان را تائید میکنم حالا شاید طی سالها پیاز داغشو زیاد کرده باشن ولی بهر حال بوده است .امپراتوری ایران بزرگترین و پیشرفته ترین کشور جهان در زمان خود بود .
     

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>