+
سرگذشت فروهر

سرگذشت فروهر

به قلم علی طهماسبی

مبدأ نگاره فروهر
عناصر نمادین نگاره فروهر مجموعه ای از باورهای زمینی و فرازمینی ایرانیان است. عناصر نگاره فروهر در نگاره های مشابه بابلی و مصری نیز موجود است. پس از فتح بابل توسط کورش نگاره فروهر به شکل کنونی و بر اساس باورهای اعتقادی و سرزمینی پادشاهان هخامنشی شکل می گیرد.

ارتباط معنایی فروهر با عقاید دینی هخامنشیان
درون نگاره فروهر نمادهایی وجود دارد که شرق شناسان بر اساس تتبعات فراوان به دو نظر عمده در خصوص مفهوم این نماد رسیده اند: برخی مانند نلدکه و فرای معتقدند این نگاره مستقیما نشانگر مفهوم اهورمزدا است. استناد ایشان به مشابهت نگاره مردوک با فروهر است. برخی دیگر این نماد را نشانگر فره کیانی می دانند و دسته ای دیگر نماینده فروهر درگذشتگان. از لطایف است که نام فروهر که برای این نماد رایج شده در میان این سه نظر کمترین سند و تایید از ایران شناسان را دارد. آنچه می توان قطعی دانست این است که نماد فروهر در درون خویش انگاره های اعتقادی زرتشتیان را داشته است.
فروهردر مورد دین هخامنشیان دو مرجع و سند و سه ابهام بزرگ وجود دارد. یکی مشابهت مفاهیم مشترک در کتیبه ها مانند اهورمزدا و اهریمن است. دیگر ذکر مورخین یونانی از میانه این دوران تا زمان داریوش سوم است که بر پیروی و آموزش تعالیم زردشت به خانواده شاهی در میانه دوره تاکید می نمایند و در زمان تسلط اسکندر بر ایران نیز دین هخامنشیان را زردشتی خوانده اند.
ابهام بزرگ نیز یکی عدم ذکر نام زرتشت در اسناد تاریخی باقیمانده از خود هخامنشیان و دیگری عدم ذکر بعضی مفاهیم اساسی دین زردشتی مانند امشاسپندان است. ابهام سوم عدم ذکر عناصر تاریخی دین زردشتی در این اسناد و عدم مطابقت روایت تاریخی اساطیری ایران در اوستا با وقایع این دوره است.
هیچگونه نظر قطعی و جامعی در خصوص دین اولیه هخامنشیان در زمان ظهور نماد فروهر وجود ندارد.
از آنجا که ابداع نگاره فروهر در زمانی است که باورهای دینی آن مردمان به صورت مشخص و قطعی اثبات نشده است. ارتباط نماد فروهر به صورت مستقیم با آیین زردشتی امری اثبات نشده است گرچه به صورت قطع همانگونه که در شکل گیری این نماد از صور مشابه تمدنهای دیگر بهره گرفته شده است، بخشی از عقاید زردشتیان (مانند فره) در این نماد حضور دارند (فلذا نمی توان به قطعیت آن را نمادی غیر زرتشتی دانست) اما تطبیق کامل نماد با دین زردشتی امری اثبات نشده است (همانگونه که تفکیک کامل آن) در حقیقت نه می توان فروهر را با قطعیت نمادی زرتشتی دانست و نه می توان با قطعیت حکم به غیر زرتشتی بودن آن داد. بخشی از این ابهامات ناشی از آن است که نمی توان تشخیص داد کدام یک از باورهایی که ما امروز به عنوان باورهای زرتشتی می شناسیم مستقیما توسط زرتشت معرفی شده و کدامیک قبل از او در میان ایرانیان رایج بوده و توسط او تایید شده یا پر رنگ تر شده است.

سرنوشت نماد فروهر تا دوره ساسانی
پس از حمله اسکندر و استیلای یونانیان مردم ایران مدتها از دسترسی به عناصر فرهنگی و زبانی خود محروم بودند. حتی زبان درباری و خطوط سکه های پادشاهان اشکانی تا پیش از تولد زبان و خط پهلوی اشکانی، یونانی بوده است. نماد فروهر نیز برای تمام مدت تاریخ سلوکی و اشکانی به فراموشی سپرده شد.
با ظهور دولت ساسانی، ساسانیان خود را بازماندگان دارا، آخرین پادشاه هخامنشی خواندند. این انتساب نه از روی آشنایی با تاریخ هخامنشی که به استناد تاریخ اساطیری دین زردشتی بر اساس اوستا بود.

فروهر در زمان ساسانیانپندار گفتار کردار نیک
نماد فروهر در هیچ یک از آثار باقیمانده تاریخ ساسانی یافته نشده است. هیچ یک از کتب پهلوی و ترجمه های عربی این کتب نیز از فروهر یاد نکرده اند. از میان نمادهای موجود در فروهر تنها حلقه فره ایزدی شاهان در نگاره های ساسانی دیده می شود. مسلم است که ساسانیان با همه تعصب به گذشته تاریخی ایران و دین زردشتی نتوانسته اند مفاهیم موجود در این نماد را دریابند. از آن جا که در زمان اشکانیان و ساسانیان بخشی از اوستا و عقاید دینی و نمادهای ایرانیان که فراموش شده بود مجدد زنده شده است، این واقعیت که فروهر در میان این نمادها جایی ندارد موید این است که فروهر هرگز نمادی صرفا دینی و زردشتی نبوده است.
به این ترتیب فروهر برای سده ها به فراموشی سپرده شد.

احیای مجدد فروهر
پس از شروع تتبعات ایران شناسی مستشرقین در قرن هجدهم و بیرون آمدن مواریث تاریخی ایران و روشن شدن زوایایی از تاریخ هخامنشی و پس از ترجمه کتیبه های پارسی باستان، نماد فروهر مجددا احیا شد. پارسیان هندوستان از سر دلبستگی به تاریخ ایران باستان این نماد را برای آتشکده های پارسی انتخاب کردند و محتملا این نخستین بار است که این نماد بر در آتشکده ای نصب شده.
این رسم توسط ایشان در میان زردشتیان ایرانی نیز رواج یافت. همزمان این نماد توسط بخشی از ایران دوستان نیز به عنوان نماد گذشته شکوهمند ایران مورد استفاده قرار گرفت.
اگر بخشی از پارسیان یا زردشتیان ایران به هر دلیل نماد فروهر را منحصرا زردشتی نامیده باشند خطایی آشکار است؛ چرا که این نماد فراتر از اعتقادات دینی و مذهبی در مفهوم و تاریخ و سرنوشت هویتی ایرانی دارد و به تاریخ ایران در زمان تشکیل دولت هخامنشیان تعلق داشته و به سبب اینکه یکی از قدیم ترین نمادها نشان دهنده هویت و ملیت تاریخی ایران زمین است برای همه ایرانیان ارزشمند است.

فروردین ۱۳۹۷

یک نظر

  1. با سلام ؛ در طی تحقیقاتی که درباره نظریه رابرت مور میکردم ، جایی به یک قول با این مضمون برخوردم :

    ساسانیان زمانی یمن را در اختیار داشتند و ماه در نزد زرتشتیان مقدس بوده است و این احتمال است که معبد ماه در یمن هم نتیجه تصرف ساسانیان باشد .

    گفته فوق بنظر من محل اشکال و نادرست است چون معبد ماهی در بین زرتشتیان نبوده است اما یک مسئله است و آن این است که ماه در تمدن های بین النهرین مقدس بوده و ایزدی برای او قائل بودند و این تمدن ها من جمله بابل در اوایل زمان هخامنشیان و قبل از او بودند . میتوان این احتمال قوی را داد که این تقدس ماه از تمدنهای بین النهرین وارد آیین زرتشت شده است ، همانطور که پروفسور کریستین سن تحریف این آیین را از اواخر عهد هخامنشیان میداند این تقدس هم میتوانسته از آن زمان و از طریق بین النهرین وارد شود . در حقیقت تصرف بابل و تقابل فرهنگی میتواند باعث این مهم شود . البته تقدس ماه بیشتر بخاطر این است که ماه دربردارنده نطفه اولین آفریده اهورامزدا یعنی گـــاو بوده است .
    از گــــاو تـــــا شـــــتــــر زرد [ معنی نام زرتشت ] . صفر تا صد آیین زرتشت یعنی این .

    https://article.tebyan.net/95465

    این فروهر هم همینطور بوده است ، بنظر می آید تمدن بین النهرین تأثیر زیادی روی این آیین گذاشته است .

جوابی بنویسید

ایمیل شما نشر نخواهد شد

*

code

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

طراحی سایت
طراحی سایتسئواجاره ویلا و فروش ویلا شمالسرویس و تعمیر کولر گازیاجاره ویلافروش ویلااجاره ویلافروش ویلاویلا شمالویلا زیباکنار